Dokument tekstowy: formatowanie, style, tabele, grafika w tekście

Po tej lekcji potrafisz: napisać tekst zgodnie z zasadami składu, sformatować go stylami zamiast „ręcznie”, wstawić tabelę i obraz tak, żeby nic się nie rozjeżdżało, oraz przygotować trzy dokumenty, których będziesz potrzebować w pracy: pismo, CV i kartę pracy.

1. Zasady, których łamie 90% początkujących

Zanim zaczniesz formatować, naucz się pisać. To są błędy, po których od razu widać amatora:

Włącz sobie znaki niedrukowane (Ctrl+F10 w Writerze, Ctrl+Shift+8 w Wordzie). Zobaczysz każdą spację i każdy enter — bez tego pracujesz po ciemku.

2. Formatowanie znaku i formatowanie akapitu

To dwie różne rzeczy i mylenie ich jest źródłem większości problemów.

• Formatowanie znaku dotyczy zaznaczonych liter: krój, rozmiar, pogrubienie, kursywa, kolor, indeks górny i dolny.
• Formatowanie akapitu dotyczy całego bloku tekstu — wystarczy, że kursor stoi w środku: wyrównanie, wcięcia, odstępy przed i po, interlinia, tabulatory, obramowanie.

Ustawienia dla dokumentów szkolnych i zawodowych: czcionka szeryfowa 11–12 pkt, interlinia 1,15 lub 1,5, wyrównanie do lewej albo justowanie, odstęp po akapicie 6 pkt zamiast pustego entera.

3. Style — sposób na dokument, który się nie rozsypuje

Styl to zapisany zestaw formatowania pod jedną nazwą. Zamiast klikać przy każdym nagłówku „pogrubienie, 14 pkt, odstęp”, przypisujesz mu styl Nagłówek 1. Zmienisz styl raz — zmienią się wszystkie nagłówki w dokumencie.

Style, które musisz znać

• Domyślny / Normalny — zwykły tekst.
• Nagłówek 1, 2, 3 — tytuły rozdziałów i podrozdziałów, w hierarchii.
• Lista wypunktowana / numerowana — wyliczenia.
• Cytat, Podpis — fragmenty specjalne.

Co dostajesz za darmo, gdy używasz stylów

1. Automatyczny spis treści — Writer: Wstaw → Spis treści i indeks; Word: Odwołania → Spis treści. Program pobiera nagłówki sam. Po zmianach klikasz „aktualizuj”.
2. Nawigację po długim dokumencie (F5 w Writerze).
3. Jednolity wygląd — żaden nagłówek nie będzie inny niż reszta.
4. Poprawną strukturę przy zapisie do PDF i przy odczycie przez czytniki ekranu.

Jak zmienić styl: kliknij prawym na nazwę stylu na liście → Modyfikuj. Nie formatuj nagłówka ręcznie — popraw styl.

4. Tabele

Tabela służy do danych ułożonych w wiersze i kolumny: zestawień, cenników, harmonogramów, ewidencji. Nie służy do rozmieszczania tekstu na stronie.

Podstawowe czynności

• Wstawienie: Writer Ctrl+F12, Word Wstawianie → Tabela. Podaj liczbę kolumn i wierszy — można je później dodawać.
• Tabulator przechodzi do następnej komórki. W ostatniej komórce tabulator dodaje nowy wiersz.
• Szerokość kolumn: przeciągnij krawędź albo użyj Rozłóż kolumny równomiernie.
• Scalanie i dzielenie komórek — menu podręczne prawym przyciskiem.
• Powtarzanie nagłówka na każdej stronie: właściwości tabeli → Powtórz wiersz nagłówkowy. Obowiązkowe w tabelach dłuższych niż strona.
• Sumowanie: w Writerze F2 otwiera pasek formuły (np. =<A2>+<A3>), w Wordzie Układ → Formuła.

Zasady czytelnej tabeli

1. Nagłówki kolumn pogrubione, tło jasnoszare.
2. Liczby wyrównane do prawej, tekst do lewej.
3. Jednostka w nagłówku kolumny, nie przy każdej liczbie.
4. Obramowanie cienkie, bez kolorowych ozdobników.
5. Jeśli tabela nie mieści się w szerokości strony — zmień orientację strony na poziomą, nie zmniejszaj czcionki do 6 pkt.

5. Grafika w tekście

Wstawianie i oblewanie

Obraz wstawiasz przez Wstaw → Obraz. Kluczowe jest ustawienie oblewania tekstem (Word: „zawijanie tekstu”):

Zakotwiczenie

Obraz jest przypięty (zakotwiczony) do akapitu, do znaku albo do strony. Kotwica decyduje, co się stanie, gdy dopiszesz tekst wyżej. Domyślnie kotwicz do akapitu — obraz powędruje razem z tekstem, którego dotyczy. Kotwiczenie do strony stosuj tylko dla elementów stałych, np. logo w nagłówku.

Reszta zasad

• Skaluj obraz wyłącznie za narożnik — ciągnięcie za bok zniekształca proporcje.
• Kompresuj obrazy przed wysłaniem dokumentu. Zdjęcie z telefonu ma 5 MB; w dokumencie wystarczy 150 dpi.
• Dodaj podpis (prawy przycisk → Wstaw podpis) — numeracja rysunków będzie automatyczna.
• Uzupełnij tekst alternatywny — opis dla osoby, która obrazu nie zobaczy.
• Używaj tylko grafik, do których masz prawo: własne zdjęcia, materiały na wolnej licencji, zasoby z podanym źródłem.

6. Dokumenty zawodowe

A. Pismo (podanie, wniosek, prośba)

Stały układ — zapamiętaj kolejność:

1. Miejscowość i data — prawy górny róg (np. Bolków, 9 września 2026 r.).
2. Dane nadawcy — lewa strona: imię, nazwisko, adres, telefon.
3. Dane adresata — niżej, po prawej: nazwa instytucji, stanowisko, adres.
4. Tytuł pisma — wyśrodkowany, pogrubiony: Podanie, Wniosek o…
5. Zwrot grzecznościowy — np. „Szanowny Panie Dyrektorze,”
6. Treść — prośba w pierwszym zdaniu, uzasadnienie w drugim akapicie.
7. Zwrot końcowy — „Z wyrazami szacunku”.
8. Podpis — po prawej, miejsce na podpis odręczny.
9. Załączniki — jeśli są, wypisz je na dole.

Zasady: jedna strona, forma osobowa („zwracam się z prośbą”), bez skrótów typu „itd.”, bez emotikonów, bez potocznego języka. Pismo do instytucji zawsze wysyłaj jako PDF.

B. CV

CV pracownika po szkole branżowej ma mieć jedną stronę. Rekruter poświęca mu kilkanaście sekund, więc liczy się układ, nie ozdoby.

Klauzula o danych osobowych. Dane wymienione w Kodeksie pracy (imię, nazwisko, kontakt, wykształcenie, przebieg zatrudnienia) pracodawca może przetwarzać bez Twojej zgody — do rekrutacji, na którą aplikujesz. Zgoda jest potrzebna, jeśli podajesz dane dodatkowe albo chcesz, żeby firma zachowała CV na przyszłe rekrutacje. Wtedy dopisz na dole:

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zawartych w dokumentach aplikacyjnych przez [nazwa firmy] w celu prowadzenia przyszłych procesów rekrutacyjnych.

Wykonanie w edytorze: zbuduj CV na tabeli o dwóch kolumnach z ukrytym obramowaniem (wąska kolumna na daty, szeroka na treść) albo na stylach z wcięciami. Zapisz jako PDF — plik DOCX u odbiorcy rozjedzie się przy innej czcionce.

C. Karta pracy

Karta pracy to dokument, w którym zapisujesz, co zostało wykonane: przy jakim zleceniu, w jakim czasie, jakim materiałem. Trafia do rozliczenia z klientem i do ewidencji firmy. W wielu zawodach wypełnia się ją codziennie.

Elementy stałe:

• Nagłówek z nazwą firmy i logo — w nagłówku strony, nie w treści.
• Numer karty i data.
• Dane zlecenia lub klienta.
• Wykonawca — imię, nazwisko, stanowisko.
• Tabela czynności.
• Podsumowanie: łączny czas, użyte materiały.
• Miejsce na dwa podpisy: wykonawcy i osoby odbierającej.

Wzór tabeli do zbudowania w edytorze:

Zrób z tego szablon. W Writerze: Plik → Szablony → Zapisz jako szablon (rozszerzenie .ott). W Wordzie: zapis jako Szablon programu Word (.dotx). Otwierając szablon, tworzysz nowy dokument — oryginału nie da się przypadkiem nadpisać.

7. Zapis i formaty

Nazwa pliku niesie informację: CV_Jan_Kowalski_2026.pdf, a nie dokument1.pdf. W nazwie pliku nie stosuj polskich znaków ani spacji, jeśli wysyłasz go e-mailem.

8. Skróty klawiszowe

9. Zadania

1. Otwórz dowolny swój stary dokument, włącz znaki niedrukowane i policz, ile jest w nim zbędnych spacji i pustych akapitów. Napraw je.
2. Sformatuj tekst z materiałów lekcyjnych, stosując wyłącznie style: tytuł jako Nagłówek 1, trzy podrozdziały jako Nagłówek 2. Wygeneruj automatyczny spis treści.
3. Napisz podanie o przyjęcie na praktykę zawodową do wybranej firmy. Zapisz jako PDF.
4. Przygotuj swoje CV na jedną stronę, zbudowane na tabeli z ukrytym obramowaniem. Wstaw zdjęcie, ustaw oblewanie i zakotwiczenie do akapitu, skompresuj obraz.
5. Zbuduj kartę pracy według wzoru z punktu 6C: logo w nagłówku strony, tabela z powtarzanym wierszem nagłówkowym, wiersz sumy. Zapisz jako szablon i utwórz z niego jeden wypełniony dokument.

10. Sprawdź się

1. Czym różni się formatowanie znaku od formatowania akapitu? Podaj po dwa przykłady.
2. Dlaczego automatyczny spis treści nie powstanie w dokumencie sformatowanym ręcznie?
3. Do czego służy spacja nierozdzielająca i jaki ma skrót?
4. Wysyłasz CV do zakładu, w którym chcesz odbyć praktykę. W jakim formacie i dlaczego?
5. Obraz „ucieka” na inną stronę po dopisaniu tekstu. Które ustawienie sprawdzisz najpierw?
6. Tabela w karcie pracy przechodzi na drugą stronę i nagłówek kolumn zostaje na pierwszej. Jak to naprawić?

Słowniczek

• Styl — nazwany zestaw formatowania, stosowany do wielu miejsc naraz.
• Akapit — fragment tekstu zakończony wciśnięciem Enter.
• Oblewanie tekstem — sposób, w jaki tekst układa się wokół obrazu.
• Zakotwiczenie — przypięcie obrazu do akapitu, znaku lub strony.
• Szablon — wzorzec dokumentu, z którego tworzysz nowe pliki bez ryzyka nadpisania oryginału.
• Znaki niedrukowane — symbole spacji, tabulatorów i akapitów widoczne na ekranie, niewidoczne na wydruku.