Grafika rastrowa i wektorowa – co musisz wiedzieć, zanim zaprojektujesz ulotkę lub etykietę?

Wyobraź sobie, że otrzymujesz zlecenie na zaprojektowanie ulotki reklamującej nową kawę lub etykiety na sok jabłkowy. Otwierasz program graficzny i zaczynasz pracę. Zanim jednak umieścisz na projekcie zdjęcia, logo i napisy, musisz wiedzieć, czym różni się grafika rastrowa od wektorowej i kiedy należy stosować każdy z tych rodzajów grafiki.

Wybór odpowiedniego rodzaju grafiki ma duże znaczenie dla jakości projektu, wielkości pliku oraz efektu końcowego po wydrukowaniu.

1. Grafika rastrowa – obraz zbudowany z pikseli

Grafika rastrowa, nazywana również bitmapową, składa się z małych elementów obrazu zwanych pikselami. Każdy piksel ma określony kolor i położenie. Odpowiednio duża liczba pikseli tworzy obraz, który widzimy na ekranie.

Grafika rastrowa doskonale nadaje się do przedstawiania fotografii, cieni, faktur i płynnych przejść tonalnych.

Przykłady zastosowania:

• zdjęcia produktów na ulotkach i etykietach;
• fotografie na plakatach i w katalogach;
• tekstury i tła fotograficzne;
• retusz i korekta zdjęć.

Co się dzieje podczas powiększania?

Obraz rastrowy ma określoną liczbę pikseli. Jeżeli znacznie go powiększymy, poszczególne piksele mogą stać się widoczne, a krawędzie obiektów będą wyglądały na poszarpane. Zjawisko to nazywamy pikselizacją.

Przykładowo zdjęcie o wymiarach 500 × 500 pikseli może dobrze wyglądać jako niewielka ilustracja internetowa, ale niekoniecznie będzie odpowiednie do dużego wydruku.

Popularne formaty rastrowe: JPG (JPEG), PNG, GIF, BMP, TIFF i PSD.

2. Grafika wektorowa – obraz opisany za pomocą kształtów

Grafika wektorowa jest tworzona za pomocą obiektów opisanych matematycznie, takich jak linie, krzywe, okręgi i wielokąty. Dzięki temu komputer może odtworzyć ich kształty w różnych rozmiarach.

Najważniejsza zaleta grafiki wektorowej to możliwość skalowania bez utraty ostrości krawędzi.

Logo przygotowane w wektorach można umieścić zarówno na małej wizytówce, jak i na dużym banerze. W obu przypadkach zachowa ono ostre kontury.

Przykłady zastosowania:

• logotypy i znaki firmowe;
• ikony i piktogramy;
• napisy i proste ilustracje;
• kody kreskowe;
• wykresy i schematy;
• elementy graficzne etykiet i opakowań.

Popularne formaty wektorowe: SVG, EPS i AI. Format PDF również może przechowywać grafikę wektorową, rastrową lub połączenie obu rodzajów.

3. Raster czy wektor – najważniejsze różnice

Kryterium	Grafika rastrowa	Grafika wektorowa
Budowa	Piksele	Linie, krzywe i kształty
Powiększanie	Może powodować pikselizację	Bez utraty ostrości krawędzi
Najlepsze zastosowanie	Fotografie i tekstury	Logo, napisy i ikony
Rozmiar pliku	Zależy m.in. od wymiarów i kompresji	Zależy m.in. od liczby i złożoności obiektów
Przykładowe formaty	JPG, PNG, TIFF, PSD	SVG, EPS, AI

W praktyce profesjonalny projekt często łączy oba rodzaje grafiki. Na ulotce zdjęcie produktu może być rastrowe, natomiast logo, napisy i elementy dekoracyjne – wektorowe.

4. Rozdzielczość – ile pikseli potrzeba do druku?

W przypadku grafiki rastrowej bardzo ważna jest rozdzielczość obrazu w rozmiarze, w jakim zostanie wydrukowany.

Warto rozróżnić dwa pojęcia:

• PPI (pixels per inch) – liczba pikseli obrazu przypadająca na cal;
• DPI (dots per inch) – liczba punktów drukujących przypadająca na cal.

W codziennej pracy często spotyka się określenie „300 DPI” jako skrótowe oznaczenie wymaganej jakości obrazu do druku. Technicznie rozdzielczość samego pliku rastrowego opisuje się w PPI.

Dla wielu ulotek i etykiet 300 PPI w docelowym rozmiarze wydruku jest dobrym punktem odniesienia. Ostateczne wymagania zależą jednak od rodzaju druku, wielkości materiału i zaleceń drukarni.

Przykład:

Chcesz umieścić na etykiecie zdjęcie o szerokości 10 cm.

• 10 cm to około 3,94 cala.
• 3,94 × 300 = około 1182 piksele.

Oznacza to, że zdjęcie powinno mieć około 1182 piksele szerokości, aby uzyskać rozdzielczość 300 PPI przy szerokości wydruku 10 cm.

Pamiętaj: samo ustawienie wartości 300 w programie nie poprawi zdjęcia, które ma zbyt mało pikseli. Nie odzyskasz w ten sposób utraconych szczegółów.

W grafice wektorowej nie ma tego samego ograniczenia przy skalowaniu. Jednak zdjęcia umieszczone w projekcie wektorowym nadal muszą mieć odpowiednią rozdzielczość.

5. Kompresja – jakość a wielkość pliku

Kompresja pozwala zmniejszyć rozmiar pliku. W zależności od zastosowanej metody może zachować wszystkie dane obrazu albo część z nich usunąć.

Kompresja bezstratna

Nie powoduje utraty informacji o obrazie. Po odczytaniu pliku można odtworzyć oryginalne dane.

Przykłady:

• PNG;
• TIFF zapisany z kompresją bezstratną.

Kompresja stratna

Zmniejsza rozmiar pliku przez usunięcie części informacji. Przy mocnej kompresji mogą pojawić się rozmycia, zniekształcenia i widoczne artefakty.

Przykład:

• JPG/JPEG.

Do zdjęć produktowych często wystarcza JPG zapisany z wysoką jakością. PNG jest przydatny m.in. wtedy, gdy potrzebujesz przezroczystego tła lub bezstratnego zapisu. TIFF bywa stosowany w profesjonalnych procesach przygotowania materiałów do druku.

Nie istnieje jednak jeden format najlepszy do wszystkich zastosowań. Zawsze należy uwzględnić wymagania drukarni.

6. Konwersja plików – nie każda zmiana formatu jest taka sama

Podczas pracy nad projektem może być konieczna zmiana formatu pliku. Trzeba jednak pamiętać, że zmiana rozszerzenia nie zmienia automatycznie rodzaju grafiki.

Raster → raster, np. JPG → PNG

Można zmienić format pliku, ale zapisanie skompresowanego zdjęcia JPG jako PNG nie przywróci informacji utraconych podczas wcześniejszej kompresji.

Wektor → raster, np. SVG → JPG

Obraz wektorowy zostaje przekształcony w piksele. Proces ten nazywamy rasteryzacją. Przy eksporcie należy wybrać odpowiednie wymiary i rozdzielczość.

Raster → wektor, np. JPG → SVG

Nie wystarczy zapisać pliku pod innym rozszerzeniem. Trzeba odtworzyć kształty za pomocą narzędzi wektorowych lub przeprowadzić wektoryzację, która przekształca rozpoznane kontury w obiekty wektorowe.

Automatyczna wektoryzacja nie zawsze daje idealny efekt, zwłaszcza w przypadku fotografii. Jeśli klient dostarczy logo wyłącznie w małym pliku JPG, najlepiej poprosić o oryginalny plik wektorowy.

Podsumowanie

Przed rozpoczęciem projektu zapamiętaj trzy najważniejsze zasady:

• Raster – przede wszystkim fotografie, tekstury i realistyczne obrazy.
• Wektor – przede wszystkim logotypy, napisy, ikony i precyzyjne kształty.
• PDF – praktyczny format przekazania projektu do druku, który może zawierać zarówno grafikę rastrową, jak i wektorową.

Umiejętność właściwego doboru grafiki pozwala przygotować materiały, które wyglądają profesjonalnie zarówno na ekranie, jak i po wydrukowaniu.