Suwmiarka – jak zmierzyć i odczytać wynik

Cele lekcji

Nazywam najważniejsze części suwmiarki.
Mierzę suwmiarką wymiar zewnętrzny, wewnętrzny i głębokość.
Odczytuję wynik z dokładnością do 0,1 mm i 0,05 mm.

Po co nam suwmiarka?

Linijką zmierzysz przedmiot z dokładnością do 1 mm. To za mało, gdy chcesz narysować część, zaprojektować model 3D albo wydrukować element, który ma do czegoś pasować. Suwmiarka mierzy dokładniej – do 0,1 mm, 0,05 mm, a nawet 0,02 mm.

1. Budowa suwmiarki

Rysunek suwmiarki z opisem części — Rys. 1. Części suwmiarki

Zapamiętaj pięć najważniejszych części:

prowadnica – „linijka” z podziałką w milimetrach,
suwak – przesuwa się po prowadnicy,
szczęki – dolne do mierzenia z zewnątrz, górne do mierzenia otworów,
noniusz – mała podziałka na suwaku, pokazuje wynik po przecinku,
głębokościomierz – cienka listwa wysuwająca się z końca prowadnicy.

2. Co można zmierzyć?

Pomiar zewnętrzny szczękami dolnymi, pomiar otworu szczękami górnymi, pomiar głębokości — Rys. 2. a) grubość lub średnica wałka, b) średnica otworu, c) głębokość

Wymiar zewnętrzny (grubość, średnica wałka) – szczęki dolne.
Wymiar wewnętrzny (średnica otworu) – szczęki górne.
Głębokość – oprzyj koniec prowadnicy o górną powierzchnię i wysuń głębokościomierz do dna.

3. Jak odczytać wynik?

Wynik ma dwie części: pełne milimetry odczytujesz z prowadnicy, a część po przecinku – z noniusza. Noniusz jest opisany cyframi, więc nic nie liczysz – po prostu czytasz.

Opis noniuszy 0,1 mm, 0,05 mm i 0,02 mm — Rys. 3. Co oznaczają cyfry i kreski na noniuszu

Przed przecinkiem. Znajdź „0” na noniuszu. Na prowadnicy odczytaj ostatnią kreskę milimetrową przed tym zerem. Cyfry 1, 2, 3 na prowadnicy to 10, 20, 30 mm.
Po przecinku. Znajdź na noniuszu kreskę, która tworzy jedną prostą linię z kreską na prowadnicy. Odczytaj jej wartość z opisu noniusza.
Wynik. Zapisz obie części razem, np. 23 mm i 0,4 mm → 23,4 mm.

Przykład – noniusz 0,1 mm

Odczyt 23,4 mm na suwmiarce 0,1 mm — Rys. 4. Przed zerem: 23 mm. Pokrywa się kreska 4 → 0,4 mm. Wynik 23,4 mm

Przykład – noniusz 0,05 mm

Odczyt 12,35 mm na suwmiarce 0,05 mm — Rys. 5. Przed zerem: 12 mm. Pokrywa się kreska za cyfrą 3 → 0,35 mm. Wynik 12,35 mm

Suwmiarka cyfrowaPokazuje wynik na wyświetlaczu. Przed pomiarem zamknij szczęki i naciśnij ZERO. Sprawdź, czy wyświetla mm, a nie cale (in).

4. Jak mierzyć dobrze?

Typowe błędy: patrzenie pod kątem, krzywo ustawiony przedmiot, pomiar końcówkami szczęk — Rys. 6. Najczęstsze błędy

Przed pomiarem wytrzyj szczęki i sprawdź, czy po zamknięciu wskazują 0.
Wsuń przedmiot głęboko, blisko prowadnicy – nie mierz końcówkami szczęk.
Ustaw szczęki prosto, nie krzywo do przedmiotu.
Dosuwaj suwak lekko kciukiem, nie zaciskaj na siłę.
Patrz na noniusz prosto z góry, nie z boku.

BezpieczeństwoKońcówki szczęk są ostre. Nie mierz przedmiotów, które się obracają w maszynie. Po pracy włóż suwmiarkę do etui.

Ćwiczenie

Odczytaj wskazania suwmiarek. Przy każdej zapisz: milimetry z prowadnicy, część po przecinku z noniusza i wynik.

Rys. 7. a), b) – noniusz 0,1 mm; c) – noniusz 0,05 mm

Pokaż odpowiedzi

a) 9 mm, kreska 3 → 0,3 mm; wynik 9,3 mm
b) 26 mm, kreska 8 → 0,8 mm; wynik 26,8 mm
c) 15 mm, kreska za cyfrą 4 → 0,45 mm; wynik 15,45 mm

W pracowni: zmierz suwmiarką trzy przedmioty z ławki (np. gumkę, nakrętkę, długopis). Wpisz wyniki do zeszytu w tabelce: przedmiot – co mierzę – wynik w mm.

Wiesz, umiesz, zdasz

Szczęki dolne mierzą z zewnątrz, górne – otwory, głębokościomierz – głębokość.
Pełne milimetry czytasz z prowadnicy przed zerem noniusza.
Część po przecinku czytasz z noniusza: z kreski, która tworzy linię z kreską prowadnicy.
Mierz blisko prowadnicy, prosto i bez dużego nacisku.

Pytania kontrolne

Wymień pięć części suwmiarki.
Którymi szczękami zmierzysz średnicę otworu?
Skąd odczytujesz pełne milimetry, a skąd część po przecinku?
Co oznacza cyfra 3 na prowadnicy suwmiarki?
Podaj dwa błędy, które psują pomiar.